ВЗАЄМОЗВ'ЯЗОК ХАРЧОВОЇ ПОВЕДІНКИ, ЯКОСТІ СНУ ТА ПСИХОЕМОЦІЙНОГО СТАНУ УКРАЇНСЬКИХ ПІДЛІТКІВ В УМОВАХ ВОЄННОГО СТАНУ
DOI:
https://doi.org/10.17721/1728.2748.2026.104.37-43Ключові слова:
харчові звички, самопочуття, якість сну, фізична активність, емоційний стан, непарамет-ричний аналіз, вікові групиАнотація
Вступ. Умови воєнного стану суттєво впливають на спосіб життя населення, зокрема на харчову поведінку, фізичну активність, якість сну й емоційний стан. Підвищений рівень стресу, обмежений доступ до продуктів і зміна режиму дня можуть порушувати збалансованість раціону й адаптаційні механізми організму, особливо для найбільш уразливої вікової групи – підлітків.
Методи. Емпіричні дані були зібрані за допомогою структурованого онлайн-анкетування, яке включало блоки щодо харчових звичок, якості сну, рівня фізичної активності й емоційного стану. У дослідженні брали участь респонденти 14–17 років. Для статистичного оброблення даних застосовано непараметричний і кореляційний аналіз.
Результати. Установлено, що збалансований раціон позитивно корелює з рівнем енергійності, кращою якістю сну, підвищеною стійкістю до стресу та загальним психоемоційним благополуччям. Порушення харчових звичок асоційовані з погіршенням сну, зниженням фізичного тонусу й підвищенням рівня тривожності. Виявлено важливі зв’язки між емоційним фоном, особливостями харчової поведінки та показниками ментального здоров’я. Вікові групи демонструють відмінності у структурі раціону та ступені впливу харчування на самопочуття.
Висновки. Результати підкреслюють важливість комплексного підходу до оцінювання добробуту людини та роль збалансованого харчування у підтриманні фізичного й ментального здоров’я в умовах воєнного стану. Дослідження може слугувати підґрунтям для формування рекомендацій щодо оптимізації харчових звичок і поліпшення якості життя різних вікових груп населення.
Завантажити
Посилання
Abenavoli, L., Kobyliak, N., Kukharchuk, A., Chervona, O., Shvets, Y., Scarlata, G., Morano, D., Christian, E., Molochek, N., Lynchak, O., Hnativ, Y., & Falalyeyeva, T. (2025). The Mediterranean diet: Historical benefits and ocntemporary challenges in Southern Italy. Nutrition Research. https://doi.org/ 10.1016/j.nutres.2025.11.010
Alruwaili, N. W., Alshamrani, M., & Alenzi, R. (2023). The effect of nutrition and physical activity on sleep quality among adults: A scoping review. Sleep Science and Practice, 7, Article 8. https://doi.org/10.1186/ s41606-023-00090-4
Baum, K. T., Desai, A., Field, J., Miller, L. E., Rausch, J., & Beebe, D. W. (2014). Sleep restriction worsens mood and emotion regulation in adolescents. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 55(2), 180–190. https://doi.org/10.1111/jcpp.12125
Bromley, K. (2024). Health enhancing behaviors in early adolescence: Nutrition, sleep, physical activity, and their association with psychological distress and wellbeing. Frontiers in Psychiatry, 15, Article 1413268. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2024.1413268
Carabotti, M., Scirocco, A., Maselli, M. A., & Severi, C. (2015). Probiotics, prebiotics, and synbiotics: Implications for gut–brain axis. Nutrients, 7(10), 9031–9044. https://doi.org/10.3390/nu7105436
Dabravolskaj, J., Veugelers, P. J., Amores, A., Leatherdale, S. T., Patte, K. A., & Maximova, K. (2023). The impact of 12 modifiable lifestyle behaviours on depressive and anxiety symptoms in middle adolescence: Prospective analyses of the Canadian longitudinal COMPASS study. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 20, Article 45. https://doi.org/10.1186/s12966-023-01436-y
De Freitas, B. H. B. M., Gaíva, M. A. M., Diogo, P. M. J., & Bortolini, J. (2023). Relationship between adolescent lifestyle and emotional and behavioral problems. Archives of Psychiatric Nursing, 43, 92–97. https://doi.org/10.1016/j.apnu.2022.12.012
Firth, J., Gangwisch, J. E., Borsini, A., Wootton, R. E., & Mayer, E. A. (2020). Food and mood: How do diet and nutrition affect mental wellbeing? BMJ, 369, Article m2382. https://doi.org/10.1136/bmj.m2382
Fueling the mind: The powerful link between nutrition and mental health. (2025, July 28). McLean Hospital. https://www.mcleanhospital.org/ essential/nutrition
Gheonea, T. C., Oancea, C.-N., Mititelu, M., Lupu, E. C., Ioniță-Mîndrican, C. B., & Rogoveanu, I. (2023). Nutrition and mental well-being: Exploring connections and holistic approaches. Journal of Clinical Medicine, 12(22), Article 7180. https://doi.org/10.3390/jcm12227180
Holscher, H. D. (2019). Dietary fiber and prebiotics and the human gut microbiota: From mechanism to health benefits. Nutrients, 11(11), 2761. https://doi.org/10.3390/nu11112761
Johnson, J. (2024, January 24). Diet and depression: Foods to eat and avoid. https://www.medicalnewstoday.com/articles/318428
Moloney, G. M., O'Mahony, S. M., O'Leary, F., & Cryan, J. F. (2019). The gut microbiota and depression: The brain–gut axis at work. Current Opinion in Pharmacology, 43, 131–138. https://doi.org/10.1016/ j.coph.2018.09.006
Sanlier, N., & Ekinci, G. N. (2023). The relationship between nutrition and depression in the life process: A mini-review. Experimental Gerontology, 172, Article 112072. https://doi.org/10.1016/j.exger.2022.112072
Sanlier, N., & Sabuncular, G. (2020). Relationship between nutrition and sleep quality, focusing on melatonin biosynthesis. Sleep and Biological Rhythms, 18(2), 89–97. https://doi.org/10.1007/s41105-020-00256-y
Simpson, C. A., Mu, A., Haslam, C., & Al-Khafaji, H. (2021). The role of dietary fiber in gut microbiota-mediated psychological benefits. The Journal of Nutritional Biochemistry, 97, 108785. https://doi.org/10.1016/ j.jnutbio.2021.108785
Slinn, A. (2024, April 24). How diet impacts brain health. Neuroscience News. https://neurosciencenews.com/diet-brain-health-25977/
Tello, M. (2020, January 29). Diet and depression. Harvard Health Publishing. https://www.health.harvard.edu/blog/diet-and-depression-2018022213309
Zhang, R., Zhang, B., Shen, C., Sahakian, B. J., Li, Z., Zhang, W., Zhao, Y., Li, Y., Feng, J., & Cheng, W. (2024). Associations of dietary patterns with brain health from behavioral, neuroimaging, biochemical and genetic analyses. Nature Mental Health. Advance online publication. https://doi.org/10.1038/s44220-024-00226-0
Zhao, M., Tuo, H., Wang, S., & Zhao, L. (2020). The effects of dietary nutrition on sleep and sleep disorders. Mediators of Inflammation, 2020, Article 3142874. https://doi.org/10.1155/2020/3142874
